آزادی، برابری و عدالت در اسلام

 کتاب آزادی، برابری و عدالت در اسلام منتشر شد 

معرفی: 
کتاب «آزادی، برابری و عدالت در اسلام» اثری ساختارمند و تحلیلی است که به بررسی سه مفهوم محوری و بنیادین در اندیشه و شریعت اسلامی می‌پردازد. این کتاب که توسط پرفسور محمدهاشم کمالی نوشته شده و توسط دکتر محمدعلی جویا به فارسی برگردان شده است، با رویکردی نظام‌مند و مبتنی بر متون دینی و دیدگاه‌های فقهی و کلامی، سعی در تبیین جایگاه، حدود و تعامل این اصول با یکدیگر در چارچوب اسلامی از دیدگاه مذاهب خمسه دارد.

این کتاب دارای سه فصل بوده که در 260 صفحه تنظیم و توسط بنیاد اندیشه منتشر شده است.

فصل اول: آزادی (الحریه)

این فصل با نکات مقدماتی آغاز شده و سپس به تعریف و حدود مفهومی آزادی در اسلام می‌پردازد. در ادامه، ابعاد مختلف آزادی (فکری، مذهبی، اجتماعی و سیاسی) بررسی می‌شود. مباحثی مانند قراین مثبته (نشانه‌های تأییدکننده آزادی)، نظریه اباحه (اصل اولی در اشیا و اعمال، حلال بودن تا زمانی که دلیل بر حرمت نباشد) و اصل برائت ذمه (برائت اولیه انسان از تکلیف و تعهد) به عنوان مبانی تقویت‌کننده حوزه آزادی در فقه اسلامی تحلیل می‌گردند.

فصل دوم: برابری (مساوات)

این فصل با تأکید بر مبانی برابری ذاتی انسان‌ها شروع می‌شود و مؤیدات آن را در متون اسلامی جست‌وجو می‌کند. سپس به یکی از چالش‌برانگیزترین موضوعات، یعنی جایگاه زنان می‌پردازد و با نگاهی اصلاحی، طرحی برای یک نظام حقوق خانوادۀ مساوات‌گرایانه ارائه می‌دهد. بخش مهم دیگری از این فصل، به وضعیت غیرمسلمانان در جامعه اسلامی اختصاص دارد که شامل مروری بر مستندات اصلی، دیدگاه‌های فقهی اهل سنت و در برخی موارد از دیدگاه‌های اهل تشیع در بارۀ ذمّی‌یان و نیز بررسی دیدگاه‌های متفکران معاصر در این زمینه است.

فصل سوم: عدالت (عدل)

فصل پایانی کتاب به مفهوم جامع عدالت اختصاص یافته است. پس از بررسی معنا و تعریف عدالت، دیدگاه قرآن به عنوان متن اساسی مورد توجه قرار می‌گیرد. سپس ساختار قوه قضائیه اسلامی، امکان تجدیدنظر قضایی و آیین دادرسی عادلانه تحلیل می‌شود. علاوه بر عدالت قضایی، به عدالت توزیعی (تقسیم عادلانه منابع و فرصت‌ها) نیز پرداخته شده و فصل با بحثی درباره سیاست شرعیة (سیاست مبتنی بر شریعت) و نسبت آن با تحقق عدالت جمعی به پایان می‌رسد.

نتیجه‌گیری

کتاب در بخش پایانی، با جمع‌بندی یافته‌های سه فصل خود، تصویری منسجم از ارتباط متقابل و توأمانِ آزادی، برابری و عدالت در اسلام ارائه می‌دهد. نویسنده بر این نکته تأکید دارد که این سه اصل نه در تقابل، بلکه در تکامل و تکمیل یکدیگر و در چارچوب ارزش‌های الهی، می‌توانند زمینه‌ساز تحقق جامعه‌ای اسلامی و مطلوب باشند. 

این اثر با پوشش گسترده‌ای از موضوعات کلیدی و روزآمد، منبعی ارزشمند برای پژوهشگران، دانشجویان و علاقه‌مندان به فهم عمیق‌تر منظومه فکری اسلام در مواجهه با مسائل جهان معاصر به‌شمار می‌آید؛ به‌ویژه در زمینه بررسی ظهور و بروز گروه‌های افراطی با نام اسلام و نیز تبیین نگرش‌های محدودکننده‌ای که با استناد نادرست به منابع دینی، مانع از فعالیت و مشارکت زنان در عرصه‌های آموزشی، شغلی و اجتماعی می‌شوند. 

نویسنده کوشیده است با استناد به منابع اصیل دینی و بررسی نحله‌های فقهی و فکری گوناگون، نشان دهد که آموزه‌های حقیقی اسلام بر آزادی، برابری و عدالت برای همه انسان‌ها تأکید دارد و میان زن و مرد تفاوتی جز در موارد خاص و محدود وجود ندارد. این قرائت با رویکرد غالب در بیشتر کشورهای اسلامی همخوانی دارد و تنها گروه‌های افراطیِ تازه‌پدید (همچون طالبان، داعش و بوکو حرام) از این مسیر اصیل و انسانی فاصله گرفته‌اند.